Admin Kolejopedia: Dodano przypisy.

2026-08-23T07:59:58Z

Dodano przypisy.

← poprzednia wersja		Wersja z 09:59, 23 sie 2026
Linia 142:		Linia 142:

	{{Przypisy}}		{{Przypisy}}

			== Bibliografia ==

			* {{Cytuj stronę
			\|url=https://www.siemens.com/pl-pl/company/history-heritage/history-timeline/
			\|tytuł=Company development – History timeline
			\|opublikowany=Siemens
			\|język=en
			\|data dostępu=2026-08-23
			}}

			* {{Cytuj stronę
			\|url=https://www.mobility.siemens.com/global/en/portfolio/rail/rolling-stock/trams-and-light-rail.html
			\|tytuł=Streetcars and light rail vehicles
			\|opublikowany=Siemens Mobility
			\|język=en
			\|data dostępu=2026-08-23
			}}

			* {{Cytuj stronę
			\|url=https://www.bc.umcs.pl/Content/38738
			\|tytuł=Elektryfikacja kolei – historia, teraźniejszość, perspektywy
			\|opublikowany=Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
			\|język=pl
			\|data dostępu=2026-08-23
			}}

			* {{Cytuj stronę
			\|url=https://www.km.com.pl/ksiazka-636-elektryfikacja_warszawskiego_wezla_kolejowego_1933%E2%80%931950.html
			\|tytuł=Elektryfikacja Warszawskiego Węzła Kolejowego 1933–1950
			\|opublikowany=Księży Młyn Dom Wydawniczy
			\|język=pl
			\|data dostępu=2026-08-23
			}}

			* {{Cytuj stronę
			\|url=https://sep.com.pl/photo/files/III_SHE_CD.pdf
			\|tytuł=Historia elektryfikacji kolei w Polsce
			\|opublikowany=Stowarzyszenie Elektryków Polskich
			\|język=pl
			\|data dostępu=2026-08-23
			}}

Admin Kolejopedia: Utworzono nową stronę "'''Elektryfikacja''' – proces zastępowania urządzeń, maszyn, środków transportu lub innych obiektów wykorzystujących inne źródła energii urządzeniami zasilanymi energią elektryczną, a także proces doprowadzania energii elektrycznej do obszarów lub obiektów, które wcześniej nie miały do niej dostępu. Pojęcie elektryfikacji jest stosowane między innymi w odniesieniu do koleji, transportu miejskiego, rolnictwo…"

2026-08-23T07:58:15Z

Utworzono nową stronę "'''Elektryfikacja''' – proces zastępowania urządzeń, maszyn, środków transportu lub innych obiektów wykorzystujących inne źródła energii urządzeniami zasilanymi energią elektryczną, a także proces doprowadzania energii elektrycznej do obszarów lub obiektów, które wcześniej nie miały do niej dostępu. Pojęcie elektryfikacji jest stosowane między innymi w odniesieniu do koleji, transportu miejskiego, rolnictwo…"

Nowa strona

'''Elektryfikacja''' – proces zastępowania urządzeń, maszyn, środków transportu lub innych obiektów wykorzystujących inne źródła energii urządzeniami zasilanymi [[energia elektryczna|energią elektryczną]], a także proces doprowadzania energii elektrycznej do obszarów lub obiektów, które wcześniej nie miały do niej dostępu.

Pojęcie elektryfikacji jest stosowane między innymi w odniesieniu do [[kolej]]i, [[transport]]u miejskiego, [[rolnictwo|rolnictwa]], przemysłu, gospodarstw domowych oraz całych obszarów geograficznych. W przypadku transportu elektryfikacja oznacza zazwyczaj zastosowanie napędu elektrycznego oraz odpowiedniego systemu dostarczania energii.

== Historia ==

Rozwój elektryfikacji był ściśle związany z rozwojem [[elektrotechnika|elektrotechniki]] w XIX wieku. Początkowo energia elektryczna była wykorzystywana przede wszystkim do oświetlenia, zasilania urządzeń oraz prowadzenia doświadczeń technicznych.

Jednym z ważnych wydarzeń w historii elektryfikacji było przedstawienie przez firmę [[Siemens]] w 1879 roku w Berlinie kolei elektrycznej zasilanej z zewnętrznego źródła energii. Pojazd zaprezentowany przez [[Werner von Siemens|Wernera von Siemensa]] poruszał się po torze wystawowym i wykorzystywał energię elektryczną dostarczaną z zewnątrz. Było to jedno z pierwszych praktycznych zastosowań napędu elektrycznego w transporcie szynowym. ([https://www.siemens.com/pl-pl/company/history-heritage/history-timeline/ Siemens])

W 1881 roku w Berlinie uruchomiono pierwszą elektryczną [[tramwaj|linię tramwajową]], co przyczyniło się do szybkiego rozwoju elektrycznego transportu miejskiego. ([https://www.mobility.siemens.com/global/en/portfolio/rail/rolling-stock/trams-and-light-rail.html Siemens Mobility])

== Elektryfikacja kolei ==

'''Elektryfikacja kolei''' – proces wyposażania [[linia kolejowa|linii kolejowych]] w urządzenia umożliwiające zasilanie [[pojazd szynowy|pojazdów szynowych]] energią elektryczną oraz zastępowania [[trakcja parowa|trakcji parowej]] lub [[trakcja spalinowa|trakcji spalinowej]] [[trakcja elektryczna|trakcją elektryczną]].

Podstawowymi elementami zelektryfikowanej linii kolejowej są między innymi [[sieć trakcyjna]], [[podstacja trakcyjna]], urządzenia zasilające oraz pojazdy wyposażone w odpowiednie urządzenia odbiorcze.

Energia może być dostarczana do pojazdu poprzez [[pantograf]] współpracujący z napowietrzną siecią trakcyjną albo za pomocą [[trzecia szyna|trzeciej szyny]]. Współczesne koleje główne najczęściej wykorzystują sieć napowietrzną.

=== Rozwój trakcji elektrycznej ===

Pierwsze elektryczne pojazdy szynowe korzystały z różnych sposobów pobierania energii. Wraz z rozwojem techniki coraz większe znaczenie uzyskiwała napowietrzna sieć trakcyjna oraz pantografy. Pozwalało to na stosowanie wyższych napięć i zwiększanie mocy pojazdów.

Rozwój elektryfikacji kolei przyspieszył na przełomie XIX i XX wieku. Trakcję elektryczną szczególnie chętnie stosowano na liniach o dużym natężeniu ruchu, w [[tunel]]ach, w [[aglomeracja|aglomeracjach miejskich]] oraz na liniach o znacznych [[pochylenie podłużne|pochyleniach]]. W porównaniu z lokomotywami parowymi pojazdy elektryczne mogły zapewniać wysoką moc i dobre przyspieszenie bez konieczności przewożenia własnego paliwa.

W 1899 roku na specjalnie przygotowanej trasie pod Berlinem przeprowadzono próby elektrycznych pojazdów dużych prędkości. W czasie prób osiągnięto prędkość 210 km/h, co było wówczas znaczącym osiągnięciem technicznym. ([https://assets.new.siemens.com/siemens/assets/api/uuid%3Ad68dfbae-7d96-4c01-b9c2-133486ec2185/107-siemens-175-years-english-digital.pdf Siemens])

== Systemy zasilania ==

W kolejowej trakcji elektrycznej stosuje się różne systemy zasilania. Najważniejsze różnice dotyczą przede wszystkim [[napięcie elektryczne|napięcia]], [[prąd stały|rodzaju prądu]] oraz częstotliwości [[prąd przemienny|prądu przemiennego]].

Do stosowanych systemów należą między innymi:

* '''prąd stały''' o napięciach od kilkuset woltów do kilku tysięcy woltów,
* '''prąd przemienny''' jednofazowy o częstotliwości przemysłowej,
* '''prąd przemienny''' o częstotliwości kolejowej,
* różne systemy zasilania stosowane lokalnie w [[metro|metrach]], kolejach miejskich i kolejach głównych.

Różnorodność systemów zasilania jest jednym z powodów stosowania [[lokomotywa wielosystemowa|lokomotyw wielosystemowych]] oraz [[elektryczny zespół trakcyjny|zespołów trakcyjnych]] przystosowanych do pracy pod różnymi napięciami.

== Elementy infrastruktury ==

=== Sieć trakcyjna ===

'''Sieć trakcyjna''' służy do dostarczania energii elektrycznej do pojazdów kolejowych. W przypadku większości współczesnych zelektryfikowanych linii kolejowych ma ona postać przewodów zawieszonych nad torem.

Pojazd pobiera energię za pomocą [[pantograf]]u. Prąd przepływa następnie przez urządzenia elektryczne pojazdu do [[silnik trakcyjny|silników trakcyjnych]], a następnie wraca do podstacji poprzez [[szyna|szyny]] i przewody powrotne.

=== Podstacje trakcyjne ===

'''Podstacja trakcyjna''' jest obiektem elektroenergetycznym służącym do zasilania sieci trakcyjnej. Pobiera energię z systemu elektroenergetycznego, a następnie dostosowuje jej parametry do wymagań konkretnego systemu trakcyjnego.

Podstacje są rozmieszczane wzdłuż zelektryfikowanej linii w odpowiednich odległościach, zależnych między innymi od napięcia zasilania i zapotrzebowania na energię.

=== Sekcjonowanie sieci ===

Sieć trakcyjna jest dzielona na odcinki elektryczne zwane [[sekcja zasilania|sekcjami zasilania]]. Pozwala to między innymi na ograniczenie obszaru wyłączenia zasilania w przypadku awarii oraz ułatwia prowadzenie prac utrzymaniowych.

W miejscach styku różnych sekcji stosuje się odpowiednie urządzenia umożliwiające przejazd pojazdu przez granicę sekcji.

== Zalety elektryfikacji kolei ==

Elektryfikacja kolei może przynosić szereg korzyści technicznych i eksploatacyjnych.

Do najważniejszych zalet trakcji elektrycznej należą:

* '''wysoka moc''' dostępna w pojeździe,
* '''dobre przyspieszenie''' pociągów,
* możliwość prowadzenia ciężkich pociągów,
* brak bezpośredniej emisji spalin przez pojazd podczas jazdy,
* możliwość stosowania [[hamowanie rekuperacyjne|hamowania rekuperacyjnego]],
* zmniejszenie zależności od paliw ciekłych,
* korzystne właściwości eksploatacyjne na liniach o dużym natężeniu ruchu,
* możliwość ograniczenia czasu przejazdu dzięki większym osiągom pojazdów.

Publikacje dotyczące trakcji elektrycznej wskazują między innymi na możliwość zwiększenia zdolności przewozowej, zmniejszenie kosztów eksploatacji, oszczędność paliw oraz skrócenie czasu jazdy jako korzyści elektryfikacji. ([https://www.bc.umcs.pl/Content/38738 Elektryfikacja kolei – historia, teraźniejszość, perspektywy])

Brak spalin emitowanych bezpośrednio przez lokomotywę elektryczną jest szczególnie istotny w [[tunel kolejowy|tunelach]], na [[dworzec kolejowy|stacjach]] oraz w obszarach miejskich.

== Wady i ograniczenia ==

Elektryfikacja wymaga znacznych nakładów inwestycyjnych. Oprócz budowy sieci trakcyjnej konieczne jest między innymi wykonanie lub modernizacja podstacji, urządzeń elektroenergetycznych, konstrukcji wsporczych oraz części infrastruktury kolejowej.

Zelektryfikowana linia jest również zależna od dostępności odpowiedniego systemu zasilania. Awaria infrastruktury elektroenergetycznej może ograniczyć lub całkowicie uniemożliwić prowadzenie ruchu trakcją elektryczną.

W przypadku linii o niewielkim natężeniu ruchu koszt elektryfikacji może być trudniejszy do uzasadnienia ekonomicznego. Z tego powodu część linii kolejowych pozostaje niezelektryfikowana i jest obsługiwana przez [[lokomotywa spalinowa|lokomotywy spalinowe]], [[spalinowy zespół trakcyjny|spalinowe zespoły trakcyjne]] lub pojazdy wyposażone w [[akumulator trakcyjny|akumulatory trakcyjne]].

== Elektryfikacja kolei w Polsce ==

Elektryfikacja kolei w [[Polska|Polsce]] rozpoczęła się przed [[II wojna światowa|II wojną światową]]. Szczególne znaczenie miała elektryfikacja [[Warszawski Węzeł Kolejowy|warszawskiego węzła kolejowego]].

W latach 30. XX wieku prowadzono szeroko zakrojone prace związane z przebudową warszawskiego węzła kolejowego oraz jego elektryfikacją. W grudniu 1937 roku oddano do użytku pierwsze 110 km zelektryfikowanych linii w ramach tego przedsięwzięcia. ([https://www.xn--meb.pisz.pl/Elektryfikacja Encyklopedia internetowa])

Elektryfikacja węzła warszawskiego obejmowała między innymi linie wykorzystywane w ruchu podmiejskim oraz [[linia średnicowa w Warszawie|linię średnicową]]. Inwestycja była połączona z modernizacją infrastruktury, budową i przebudową stacji oraz zastosowaniem nowoczesnego na ówczesne czasy taboru i urządzeń sterowania ruchem. ([https://www.km.com.pl/ksiazka-636-elektryfikacja_warszawskiego_wezla_kolejowego_1933%E2%80%931950.html Księży Młyn])

Rozwój trakcji elektrycznej został zahamowany przez [[II wojna światowa|II wojnę światową]]. W wyniku działań wojennych znaczna część infrastruktury kolejowej, w tym urządzenia trakcji elektrycznej w Warszawie, została zniszczona.

Po wojnie rozpoczęto odbudowę oraz dalszą elektryfikację sieci kolejowej. W drugiej połowie XX wieku elektryfikacja polskich kolei przebiegała na dużą skalę i obejmowała przede wszystkim najważniejsze ciągi komunikacyjne oraz linie o dużym natężeniu przewozów. ([https://www.bc.umcs.pl/Content/38738 Elektryfikacja kolei – historia, teraźniejszość, perspektywy])

Wraz z rozwojem elektryfikacji do eksploatacji wprowadzano kolejne serie [[lokomotywa elektryczna|lokomotyw elektrycznych]] oraz [[elektryczny zespół trakcyjny|elektrycznych zespołów trakcyjnych]], między innymi [[EN57]] i [[ET22]].

== Elektryfikacja innych gałęzi transportu ==

Elektryfikacja nie ogranicza się do kolei. Obejmuje również:

* [[tramwaj]]e,
* [[trolejbus]]y,
* [[metro]],
* [[kolej linowa|koleje linowe]],
* samochody elektryczne,
* pojazdy przemysłowe,
* maszyny rolnicze i budowlane.

W transporcie miejskim elektryfikacja ma szczególne znaczenie ze względu na możliwość ograniczenia lokalnej emisji zanieczyszczeń. Rozwój elektrycznych środków transportu miejskiego rozpoczął się już w XIX wieku, czego przykładem jest uruchomienie elektrycznego tramwaju w Berlinie w 1881 roku. ([https://www.mobility.siemens.com/global/en/portfolio/rail/rolling-stock/trams-and-light-rail.html Siemens Mobility])

== Elektryfikacja a środowisko ==

Elektryfikacja transportu może ograniczać emisję zanieczyszczeń w miejscu eksploatacji pojazdu. W przypadku kolei elektrycznej nie występuje bezpośrednia emisja spalin z silnika trakcyjnego.

Wpływ elektryfikacji na całkowitą emisję zależy jednak od sposobu wytwarzania energii elektrycznej. Jeżeli energia pochodzi ze źródeł niskoemisyjnych, potencjalne korzyści środowiskowe są większe. W przypadku energii produkowanej głównie z paliw kopalnych część emisji zostaje przeniesiona z pojazdu do elektrowni.

== Przyszłość elektryfikacji ==

Współczesny rozwój kolei elektrycznej obejmuje zarówno elektryfikowanie kolejnych linii, jak i modernizację już istniejących systemów. Na liniach, których pełna elektryfikacja jest nieuzasadniona ekonomicznie lub technicznie, rozwijane są alternatywne rozwiązania, między innymi [[pociąg akumulatorowy|pociągi akumulatorowe]] oraz [[lokomotywa wodorowa|pojazdy wodorowe]].

Elektryfikacja pozostaje szczególnie istotna na liniach o dużym natężeniu ruchu pasażerskiego i towarowego. W takich warunkach wysoka moc oraz możliwość wykorzystania energii elektrycznej z różnych źródeł mogą stanowić istotną przewagę trakcji elektrycznej.

== Zobacz też ==

* [[Trakcja elektryczna]]
* [[Lokomotywa elektryczna]]
* [[Sieć trakcyjna]]
* [[Pantograf]]
* [[Podstacja trakcyjna]]
* [[Elektryczny zespół trakcyjny]]
* [[Elektryfikacja kolei w Polsce]]
* [[EN57]]
* [[ET22]]

== Przypisy ==

{{Przypisy}}

Elektryfikacja kolei - Historia wersji

Admin Kolejopedia: Dodano przypisy.