Most średnicowy w Warszawie

Z Kolejopedia
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Szablon:Infobox Most

Most średnicowy w Warszawie (oficjalnie: Most kolejowy przy Cytadeli – nazwa historyczna, obecnie rzadko używana; potocznie Średnicowiec) – most kolejowy na rzece Wiśle w Warszawie, stanowiący wschodni odcinek Warszawskiej Linii Średnicowej. Łączy dzielnicę Śródmieście (lewobrzeże, okolice stacji Warszawa Powiśle) z dzielnicą Praga-Południe (prawobrzeże, wjazd na stację Warszawa Wschodnia).

Most jest jednym z kluczowych elementów Warszawskiego Węzła Kolejowego, obsługującym zarówno ruch dalekobieżny, jak i aglomeracyjny. Obiekt usytuowany jest pomiędzy Mostem Świętokrzyskim (na północy) a Mostem Poniatowskiego (na południu).

Historia

Geneza i planowanie (1919–1921)

Koncepcja budowy mostu kolejowego w centrum Warszawy narodziła się tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Była bezpośrednią konsekwencją decyzji o budowie Linii Średnicowej, która miała połączyć dworce czołowe: Dworzec Wiedeński (zachodni) i Dworzec Terespolski (wschodni). W 1919 roku Sejm RP przyjął ustawę o budowie węzła warszawskiego.

Projekt mostu powierzono inżynierowi Aleksandrowi Pstrokońskiemu. Głównym założeniem estetycznym było dostosowanie wyglądu nowej przeprawy do sąsiadującego, zabytkowego Mostu Poniatowskiego (wówczas zwanego Mostem Mikołajewskim lub III Mostem). Wymagało to zastosowania wysokich przęseł łukowych oraz monumentalnych filarów wykończonych kamieniem.


Budowa pierwszego mostu (1921–1931)

Prace budowlane rozpoczęto w 1921 roku od wznoszenia filarów. Było to wyzwanie inżynieryjne ze względu na trudne warunki hydrologiczne Wisły oraz niestabilne podłoże.

  • Filary: Zbudowano je metodą kesonową (pneumatyczną). Były to potężne konstrukcje żelbetowe, oblicowane szarym granitem strzegomskim, co miało korespondować z architekturą Mostu Poniatowskiego.
  • Konstrukcja stalowa: Montaż przęseł stalowych rozpoczął się w drugiej połowie lat 20. XX wieku. Każde z pięciu przęseł miało formę łuku z jazdą dołem. Kratownice były nitowane.
  • Problemy finansowe: Wielki kryzys gospodarczy spowolnił prace, jednak obiekt ukończono w 1931 roku.

Uroczyste otwarcie Linii Średnicowej, a tym samym pełna eksploatacja mostu, nastąpiło 2 września 1933 roku. Początkowo ruch prowadzono trakcją parową, co powodowało zadymienie konstrukcji. Dopiero w 1936 roku, po elektryfikacji węzła warszawskiego, przez most przejechały pierwsze pociągi elektryczne.

II wojna światowa i zniszczenie (1939–1944)

Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 roku most był celem nalotów Luftwaffe, jednak nie odniósł strategicznych uszkodzeń, które wykluczyłyby go z użytku na długi czas. Przez okres okupacji służył Niemcom do transportu wojsk na front wschodni.

Krytyczny moment nastąpił w 1944 roku.

  • 13 września 1944: W obliczu zbliżającej się od wschodu Armii Czerwonej i trwającego na lewym brzegu Powstania Warszawskiego, wycofujące się wojska niemieckie wysadziły wszystkie warszawskie mosty. Most średnicowy został zniszczony gruntownie – stalowe przęsła runęły do nurtu rzeki, a część filarów została poważnie uszkodzona.

Odbudowa powojenna (1945–1949)

Po wojnie odbudowa mostu była priorytetem dla nowej władzy ludowej, gdyż brak przeprawy paraliżował transport wschód-zachód.

  • Most tymczasowy: Już w 1945 roku saperzy armii radzieckiej i polskiej wznieśli prowizoryczny most niskowodny, który jednak był narażony na pochody lodowe i powodzie.

Projekt odbudowy stałego mostu przygotował zespół pod kierunkiem prof. Franciszka Szelągowskiego. Ze względu na brak stali oraz konieczność szybkiego oddania inwestycji, podjęto kontrowersyjną decyzję o zmianie formy architektonicznej.

  • Zrezygnowano z odtworzenia przedwojennych łuków, które harmonizowały z Mostem Poniatowskiego.
  • Zastosowano prostszą konstrukcję: kratownicę o pasach równoległych (tzw. belka ciągła).
  • Wykorzystano ocalałe, choć wymagające naprawy, filary z lat 20. (obniżono je o około 5 metrów, ścinając kamienne ławy podłożyskowe).

Montaż nowej konstrukcji trwał w latach 1948–1949. Oficjalne otwarcie mostu (wraz z odbudowanym tunelem średnicowym) nastąpiło 23 czerwca 1949 roku.

Modernizacje i remonty

W okresie PRL most przechodził jedynie bieżące naprawy. Z biegiem lat konstrukcja ulegała degradacji pod wpływem korozji i drgań.

  • Lata 2000-2010: Wykonano szereg prac zabezpieczających, w tym malowanie antykorozyjne oraz wymianę nawierzchni torowej. Zainstalowano również iluminację świetlną, która eksponuje kratownice w nocy.
  • Wymiana mostownic: W drugiej dekadzie XXI wieku wymieniono drewniane mostownice (belki, do których przymocowane są szyny), co pozwoliło na czasowe zniesienie ograniczeń prędkości.

Konstrukcja i Dane Techniczne

Współczesny Most średnicowy różni się znacznie od swojego przedwojennego poprzednika, choć spoczywa na tych samych fundamentach.

Układ konstrukcyjny

Most jest konstrukcją stalową, nitowaną (z elementami spawanymi dodawanymi podczas remontów). Jest to most belkowy, kratownicowy. Składa się z dwóch niezależnych od siebie ustrojów nośnych spoczywających na wspólnych filarach:

  1. Ustrój północny: Niesie dwa tory linii dalekobieżnej (Linia kolejowa nr 2).
  2. Ustrój południowy: Niesie dwa tory linii podmiejskiej (Linia kolejowa nr 448).

Dzięki takiemu rozwiązaniu możliwe jest prowadzenie prac remontowych na jednej części mostu bez całkowitego wstrzymywania ruchu na drugiej (co miało miejsce np. podczas remontów w latach 2000.).

Parametry

  • Długość całkowita: 445 metrów.
  • Liczba przęseł: 5.
  • Rozpiętość przęseł: ok. 90 metrów każde.
  • Filary: Wykonane z betonu i żelbetu, licowane granitem. Ich forma (masywne, z zaokrąglonymi izbicami) jest pozostałością pierwotnego projektu z lat 20. XX wieku.

Nawierzchnia torowa

Na moście zastosowano nawierzchnię klasyczną (szyny na podkładach drewnianych/mostownicach). Ze względu na konstrukcję stalową, most generuje znaczny hałas podczas przejazdu pociągów, co jest przedmiotem skarg mieszkańców pobliskiego Powiśla.

Rola w Warszawskim Węźle Kolejowym

Most średnicowy jest "wąskim gardłem" i zarazem sercem WWK.

Podział ruchu

Most posiada 4 tory, co pozwala na separację ruchu:

Przepustowość

W godzinach szczytu przez most przejeżdża kilkadziesiąt pociągów na godzinę. Awaria na moście średnicowym niemal natychmiast paraliżuje ruch kolejowy w całej Polsce, wymuszając kierowanie pociągów na linię obwodową (przez Most Gdański).

Kontrowersje i Plany na Przyszłość

Estetyka i Architektura

Wielu varsavianistów i architektów krytykuje powojenną formę mostu. Płaska, "techniczna" kratownica kontrastuje z neorenesansowym stylem sąsiedniego Mostu Poniatowskiego. Przed wojną oba mosty tworzyły spójną kompozycję (łuki mostu średnicowego naśladowały łuki Poniatowskiego). Współczesny most jest często określany jako "brzydki" lub "dysonansowy".

Planowana przebudowa Linii Średnicowej (lata 20. i 30. XXI w.)

Spółka PKP Polskie Linie Kolejowe planuje generalną modernizację Linii Średnicowej. W ramach tego projektu (przewidywanego wstępnie na drugą połowę lat 20. XXI wieku) rozważana jest przyszłość mostu. Warianty, które pojawiały się w dyskusji publicznej:

  1. Remont generalny: Wzmocnienie istniejącej kratownicy.
  2. Wymiana konstrukcji: Budowa zupełnie nowych przęseł. W 2014 roku pojawiły się wizualizacje nowej konstrukcji łukowej, która nawiązywałaby do przedwojennego wyglądu, jednak ze względu na koszty temat ten jest niepewny.
  3. Wyciszenie: Niezależnie od wybranego wariantu, kluczowym wymogiem jest zastosowanie technologii tłumiących hałas (np. maty wibroizolacyjne, nowoczesna nawierzchnia bezpodsypkowa).

Ciekawostki

  • Dylatacja: Most stalowy "pracuje" pod wpływem temperatury. Latem konstrukcja wydłuża się, a zimą kurczy nawet o kilkanaście centymetrów. Specjalne urządzenia dylatacyjne na przyczółkach kompensują te zmiany, zapewniając ciągłość szyn.
  • Iluminacja: Most jest podświetlany nocą. Często iluminacja zmienia barwy w zależności od okazji (np. barwy narodowe w Święto Niepodległości, tęczowe itp.).
  • Film: Most (a właściwie jego zniszczenie) pojawia się w kadrach filmów wojennych oraz dokumentalnych o Powstaniu Warszawskim. Jest także tłem w licznych polskich produkcjach filmowych (np. Nigdy w życiu!, seriale kryminalne), stanowiąc charakterystyczny element panoramy miasta.
  • Sąsiedztwo Stadionu: Z mostu roztacza się doskonały widok na PGE Narodowy, co czyni go popularnym miejscem dla fotografów kolejowych (choć wejście na most jest surowo zabronione i niebezpieczne).

Galeria

Zobacz też

Bibliografia

  • Encyklopedia Warszawy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, ISBN 83-01-08836-2.
  • Chwaściński B., Mosty na Wiśle i ich budowniczowie, Fundacja Rozwoju Nauki w zakresie Inżynierii Lądowej im. A. i Z. Wasiutyńskich, Warszawa 1997.
  • Jankowski J., Mosty w Polsce i mostowcy polscy (od czasów najdawniejszych do końca I wojny światowej), Wrocław 1973.
  • Sterner O., Mosty Warszawy, Warszawa 1960.
  • Materiały archiwalne ze strony SISKOM.

Linki zewnętrzne

Źródło: „http://www.wiki.kolejopedia.pl/index.php?title=Most_średnicowy_w_Warszawie&oldid=1179”