EP08
EP08 – seria elektrycznych lokomotyw pasażerskich eksploatowanych w Polsce przez Polskie Koleje Państwowe oraz ich następców prawnych. Lokomotywy te powstały w wyniku modernizacji serii EU07 i EP07 w latach 80. XX wieku, a ich głównym wyróżnikiem była podwyższona prędkość maksymalna do 160 km/h. EP08 stanowiły przez wiele lat najszybsze klasyczne lokomotywy elektryczne PKP i były przeznaczone do prowadzenia pociągów pospiesznych i ekspresowych na głównych magistralach kolejowych kraju.
Seria EP08 zapisała się w historii polskiej kolei jako konstrukcja przejściowa pomiędzy klasycznymi lokomotywami o prędkości 125 km/h a nowoczesnymi maszynami dużych prędkości, takimi jak EP09 czy EU44 „Husarz”.
Historia
Geneza powstania
W latach 70. i na początku lat 80. XX wieku Polskie Koleje Państwowe stanęły przed problemem rosnących czasów przejazdu pociągów pasażerskich na głównych liniach kolejowych. Choć od lat 60. eksploatowano sprawdzone lokomotywy serii EU07, ich prędkość maksymalna wynosząca 125 km/h przestawała odpowiadać ambicjom przewoźnika oraz możliwościom modernizowanych linii kolejowych, takich jak Centralna Magistrala Kolejowa czy magistrala E20.
Brak środków finansowych oraz ograniczenia technologiczne sprawiły, że zamiast projektowania zupełnie nowej lokomotywy zdecydowano się na modernizację istniejącego taboru. Naturalnym kandydatem do takiego programu była rodzina lokomotyw EU07/EP07, charakteryzująca się solidną konstrukcją, dużą rezerwą mocy i sprawdzonym układem elektrycznym.
Program modernizacji
Na przełomie lat 70. i 80. opracowano koncepcję podniesienia prędkości maksymalnej wybranych egzemplarzy EU07 i EP07 do 160 km/h. Projekt ten zakładał:
- zmianę przełożenia przekładni trakcyjnej,
- modernizację wózków i układu biegowego,
- wzmocnienie elementów mechanicznych,
- poprawę stabilności biegu przy dużych prędkościach,
- modyfikacje w instalacji elektrycznej i pneumatycznej.
Modernizację powierzono Zakładom Naprawczym Taboru Kolejowego, głównie w Poznaniu i Gdańsku. Pierwsze przebudowane lokomotywy pojawiły się na sieci PKP w połowie lat 80.
Oznaczenie serii
Początkowo zmodernizowane maszyny zachowywały oznaczenia EU07 lub EP07, jednak z czasem zdecydowano się na wprowadzenie nowej serii. Otrzymała ona oznaczenie EP08, gdzie:
- E – lokomotywa elektryczna,
- P – przeznaczenie pasażerskie,
- 08 – kolejny numer serii.
Oznaczenie to podkreślało zarówno charakter eksploatacji, jak i wyraźne różnice techniczne w stosunku do serii bazowej.
Liczba egzemplarzy
Łącznie do serii EP08 przebudowano 15 lokomotyw, pochodzących z wcześniejszych serii EU07 i EP07. Była to niewielka liczba, co sprawiło, że EP08 od początku miały charakter elitarnego i dość rzadkiego taboru.
Konstrukcja
Układ mechaniczny
EP08 zachowały klasyczny układ osi Bo′Bo′, charakterystyczny dla rodziny EU07. Lokomotywa opiera się na dwóch dwuosiowych wózkach napędnych, co zapewnia dobre właściwości trakcyjne i równomierne rozłożenie masy.
W ramach modernizacji:
- zastosowano inne przełożenie przekładni trakcyjnej,
- zmodyfikowano zestawy kołowe,
- poprawiono resorowanie pierwotne i wtórne,
- dostosowano amortyzatory do jazdy z większą prędkością.
Zmiany te pozwoliły na bezpieczną i stabilną jazdę z prędkością 160 km/h, choć wymagały one większej dbałości o stan torów i wózków.
Nadwozie
Nadwozie EP08 pozostało w dużej mierze identyczne z EU07. Jest to konstrukcja stalowa, spawana, oparta na ostoi, z centralnie umieszczoną kabiną maszynisty na obu końcach lokomotywy.
Różnice zewnętrzne w stosunku do EU07 były niewielkie i obejmowały:
- inne oznaczenia serii,
- zmienione tablice informacyjne,
- niekiedy inne reflektory lub drobne detale.
Dla postronnego obserwatora EP08 często były trudne do odróżnienia od klasycznych EU07.
Kabina maszynisty
Kabina maszynisty zachowała klasyczny układ znany z EU07, jednak w części lokomotyw wprowadzono drobne modyfikacje:
- zmiany w układzie wskaźników,
- poprawione fotele,
- dodatkowe elementy kontroli prędkości.
Mimo tych zmian, kabina EP08 była uważana za przestarzałą w porównaniu z nowszymi lokomotywami, a przy długotrwałej jeździe z dużą prędkością brakowało odpowiedniego wygłuszenia i klimatyzacji.
Charakterystyka techniczna
- Producent pierwotny: English Electric / Pafawag
- Modernizacja: ZNTK Poznań, ZNTK Gdańsk
- Lata przebudowy: 1983–1987
- Układ osi: Bo′Bo′
- Napięcie zasilania: 3 kV DC
- Moc ciągła: 2000 kW
- Prędkość maksymalna: 160 km/h
- Długość lokomotywy: 15 940 mm
- Masa służbowa: ok. 80 t
- Średnica kół: 1250 mm
- Silniki trakcyjne: EE541
- Rodzaj sterowania: oporowo-stycznikowe
- Hamulec: pneumatyczny Oerlikon + elektrodynamiczny
Osiągi
Podniesienie prędkości maksymalnej do 160 km/h uczyniło EP08 najszybszymi klasycznymi lokomotywami PKP przez niemal dwie dekady. Lokomotywy te były zdolne do sprawnego prowadzenia pociągów ekspresowych o masie 400–500 ton.
Jednocześnie zwiększona prędkość powodowała:
- większe zużycie obręczy kół,
- szybsze zużycie elementów wózków,
- wzrost wymagań dotyczących utrzymania.
Eksploatacja
Przydziały lokomotywowni
EP08 były przydzielone do wybranych, najlepiej wyposażonych lokomotywowni, głównie:
- Warszawa Grochów,
- Kraków Prokocim,
- Gdynia Grabówek,
- Poznań Franowo.
Z uwagi na niewielką liczbę egzemplarzy i specyfikę eksploatacji, ich obiegi były starannie planowane.
Prowadzone pociągi
Lokomotywy EP08 obsługiwały:
- pociągi ekspresowe (Ex),
- pociągi pospieszne najwyższej kategorii,
- wybrane pociągi międzynarodowe.
Najczęściej można je było spotkać na trasach:
- Warszawa – Gdynia,
- Warszawa – Kraków,
- Warszawa – Katowice,
- Warszawa – Poznań,
- Kraków – Wrocław.
Szczególnie często pojawiały się na Centralnej Magistrali Kolejowej, gdzie mogły w pełni wykorzystać swoje możliwości prędkościowe.
Wrażenia z jazdy
Maszyniści cenili EP08 za:
- dobrą dynamikę przy dużych prędkościach,
- stabilność prowadzenia,
- przewidywalne zachowanie.
Jednocześnie wskazywano na:
- wysoki poziom hałasu w kabinie,
- intensywne drgania przy 160 km/h,
- duże obciążenie psychiczne maszynisty.
EP08 a EP09
W drugiej połowie lat 80. PKP rozpoczęły wprowadzanie nowej serii lokomotyw EP09, zaprojektowanej od podstaw do jazdy z prędkością 160 km/h. W porównaniu z EP08:
- EP09 miały nowocześniejsze wózki,
- lepszą aerodynamikę,
- wyższą kulturę pracy,
- nową kabinę maszynisty.
Wraz z pojawieniem się EP09 rola EP08 zaczęła stopniowo maleć, choć przez wiele lat obie serie współistniały w ruchu dalekobieżnym.
Malowania
EP08 występowały w kilku schematach malowania:
- klasyczne zielone PKP,
- oliwkowe z żółtym czołem,
- późniejsze warianty z jasnym pasem ostrzegawczym.
Nie doczekały się jednak nowoczesnych malowań korporacyjnych znanych z XXI wieku.
Wycofanie z eksploatacji
W latach 90. i na początku XXI wieku EP08 stopniowo traciły znaczenie. Powody wycofania obejmowały:
- zużycie techniczne,
- brak części zamiennych,
- wysokie koszty utrzymania,
- pojawienie się nowoczesnych lokomotyw i zespołów trakcyjnych.
Ostatnie egzemplarze EP08 zakończyły regularną służbę na początku lat 2000.
Zachowane egzemplarze
Kilka lokomotyw EP08 zachowano jako:
- eksponaty muzealne,
- pojazdy historyczne,
- rezerwy szkoleniowe.
Są one okazjonalnie prezentowane podczas parad taboru i imprez kolejowych.
EP08 w kulturze
EP08, mimo niewielkiej liczby, zdobyły status kultowych wśród miłośników kolei. Pojawiają się:
- na fotografiach kolejowych,
- w symulatorach kolejowych,
- w publikacjach historycznych.
Dla wielu pasjonatów EP08 symbolizują szczytowe możliwości klasycznej, oporowej trakcji elektrycznej w Polsce.
Ciekawostki
- EP08 były jedynymi lokomotywami rodziny EU07 przystosowanymi do 160 km/h.
- Niektóre egzemplarze osiągały w testach prędkości przekraczające 165 km/h.
- Zwiększona prędkość wymagała idealnego stanu torów, co w praktyce rzadko było spełnione.
- EP08 nigdy nie doczekały się następców opartych bezpośrednio na EU07.
Zobacz też
Przypisy
<references />