Lokomotywa spalinowa
Chcesz coś naprawić w tym artykule? Coś jest nie tak? Napisz na kontakt@kolejopedia.pl!
Lokomotywa spalinowa (spalinowóz) – pojazd szynowy z własnym napędem, w którym pierwotnym źródłem energii jest silnik spalinowy (zazwyczaj Diesla). Lokomotywy te nie wymagają zewnętrznego zasilania (sieci trakcyjnej), co czyni je niezastąpionymi na liniach niezelektryfikowanych oraz w pracach manewrowych.
W polskim systemie oznaczeń lokomotywy te opisuje się literą S (np. SM – spalinowa manewrowa, ST – spalinowa towarowa, SP – spalinowa pasażerska).
Historia i rozwój
Początki trakcji spalinowej sięgają przełomu XIX i XX wieku, jednak prawdziwy przełom nastąpił po II wojnie światowej.
Zmierzch pary
Lokomotywy spalinowe zaczęły masowo zastępować parowozy ze względu na znacznie wyższą sprawność energetyczną, łatwiejszą obsługę (brak konieczności czyszczenia kotła i uzupełniania wody co kilkadziesiąt kilometrów) oraz natychmiastową gotowość do pracy.
Polska droga do spalinowozów
W Polsce dynamiczny rozwój trakcji spalinowej nastąpił w latach 60. i 70. XX wieku. Polskie zakłady, takie jak Fablok w Chrzanowie czy HCP, stworzyły konstrukcje, które do dziś są podstawą ruchu na bocznicach (np. kultowa SM42).
Budowa i rodzaje przekładni
Najważniejszym elementem lokomotywy spalinowej (poza silnikiem) jest przekładnia, która pozwala na przeniesienie mocy na koła. Ze względu na charakterystykę silnika Diesla, nie może on być połączony z kołami bezpośrednio.
Rodzaje przekładni:
- Przekładnia mechaniczna – stosowana głównie w lekkich lokomotywach i drezynach. Działa podobnie jak w samochodzie ciężarowym.
- Przekładnia hydrauliczna – wykorzystuje energię kinetyczną oleju. Popularna w mniejszych lokomotywach manewrowych i szynobusach.
- Przekładnia elektryczna – najpopularniejsza w ciężkich lokomotywach. Silnik Diesla napędza prądnicę, która wytwarza prąd dla silników elektrycznych umieszczonych przy osiach kół. To rozwiązanie cechuje się ogromną siłą pociągową przy ruszaniu.
Klasyfikacja według przeznaczenia
W kolejnictwie lokomotywy spalinowe dzielimy na trzy główne grupy:
- Manewrowe (np. SM42, SM48): Przeznaczone do pracy na stacjach, formowania składów i obsługi bocznic przemysłowych. Mają zazwyczaj kabinę umieszczoną centralnie, co zapewnia dobrą widoczność w obu kierunkach.
- Liniowe towarowe (np. ST44, ST43): Ciężkie maszyny o dużej mocy, zdolne do prowadzenia składów o masie przekraczającej 2000 ton.
- Pasażerskie (np. SU45, SU46): Wyposażone dodatkowo w instalację do ogrzewania wagonów pasażerskich.
Zalety i znaczenie strategiczne
Lokomotywy spalinowe stanowią kręgosłup transportu w sytuacjach awaryjnych oraz na liniach o mniejszym natężeniu ruchu, gdzie elektryfikacja jest nieopłacalna. Są kluczowe dla wojska (niezależność od sieci energetycznej) oraz dla przemysłu ciężkiego (obsługa kopalń, hut i portów).
Zobacz też
Bibliografia
- Pokropiński B., Lekkie lokomotywy spalinowe PKP, Warszawa 2003.
- Terczyński P., Atlas lokomotyw 2024, Poznań 2024.
- Wincierz K., Napędy i sterowanie lokomotyw spalinowych, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności.
